Michał Badowski

radca prawny

Ochrona praw człowieka to jedno z pól moich zainteresowań. Doradzam podmiotom, które chcą wnieść skargę do ETPC i uzyskać słuszne zadośćuczynienie.
[Więcej >>>]

Wnieś skargę

Spóźniona sprawiedliwość

Michał Badowski13 sierpnia 2018Komentarze (0)

 Zgodnie ze znanym powiedzeniem „spóźniona sprawiedliwość to żadna sprawiedliwość” (W. E. Gladstone). Słowa te wydają się adekwatne do stanu prawnego obowiązującego w RP przez długi czas, bowiem do 17 września 2004 roku, kiedy to weszła w życie ustawa o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i w postępowaniu sądowym bez uzasadnionej zwłoki. Przypomnieć należy, że uchwalenie tej ustawy nie wynikało z inicjatywy polskiego ustawodawcy, lecz było konsekwencją jednego z wyroków ETPC. 

 Rozsądny czas postępowania jest jednym z trzech, obok jawności i sprawiedliwości, warunków prawa do sądu zagwarantowanego nie tylko w art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, ale również Konstytucji RP z 1997 roku. Ustawa o skardze na przewlekłość stanowi realizację międzynarodowego zobowiązania Polski do wprowadzenia w systemie krajowym środka prawnego umożliwiającego zaskarżenie przewlekłego postępowania oraz podstawową gwarancję wolności i praw obywatelskich na wypadek gdyby prawo do sądu nie było właściwie realizowane.

 Powszechnie przyjmuje się, że impulsem do uchwalenia ustawy o skardze na przewlekłość postępowania był wyrok ETPC z dnia 20 września 2000 roku w sprawie Kudła przeciwko Polsce. Trybunał orzekł, że w świetle art. 13 Europejskiej Konwencji państwa są zobowiązane do zapewnienia swoim obywatelom środków prawnych na szczeblu krajowym w celu kontroli decyzji sądowej, włącznie z dopuszczeniem roszczenia odszkodowawczego.

 W orzeczeniu argumentowano, że prawo do rzetelnego procesu, zawierające wymóg rozsądnego czasu postępowania, jest mniej skuteczne, jeżeli wewnętrzny porządek prawny – tak jak ówcześnie w Polsce – nie przewiduje w pierwszej kolejności możliwości przedstawienia skargi z tego tytułu władzom krajowym. Jakkolwiek orzeczenie to odnosiło się do przewlekłości procedury karnej, to jego implementacja wymagała stworzenia skutecznego systemu skarżenia przewlekłości zarówno w sprawach karnych, cywilnych, jak i sądowoadministracyjnych. Europejski Trybunał Praw Człowieka nie przesądził w sposób jednoznaczny, jaki środek prawny mają zapewnić krajowi ustawodawcy. Oczekiwał gwarancji utworzenia skutecznej procedury odwoławczej przed organem krajowym na wypadek pojawienia się, wynikającego z art. 6 Konwencji, zarzutu złamania wymogu rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Trybunał w Strasburgu postulował, aby tworzony środek prawny służący „zaskarżeniu nadmiernej długości postępowania” był skuteczny zarówno pod względem formalnoprawnym, jak i od strony praktycznej. Miał pełnić nie tylko funkcję prewencyjną, lecz także funkcję kompensacyjną. Poszczególne państwa strony Konwencji stanęły przed koniecznością zorganizowania swojego wymiaru sprawiedliwości w taki sposób, aby spełniać wszystkie wymagania z art. 6 Konwencji, włącznie z obowiązkiem rozpatrywania spraw w rozsądnym terminie.

 W ocenie ETPC, najbardziej skutecznym rozwiązaniem jest środek odwoławczy zmierzający do przyspieszenia postępowania, tak aby zapobiec nadmiernej jego długości. Taki środek jest korzystniejszy od środka o charakterze kompensacyjnym, ponieważ zapobiega utrwaleniu i powstaniu ponownego naruszenia w odniesieniu do tego samego postępowania oraz nie ogranicza się jedynie do naprawienia skutków i zadośćuczynienia następstw naruszenia a posteriori.

 W konsekwencji ustawa z 2004 roku uregulowała odrębne postępowanie, w ramach którego przewidziano skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki , jak również prawo do żądania zapłaty „odpowiedniej sumy pieniężnej”. Ustawa ta stanowiła jednocześnie jeden z filarów szerszej reformy kodeksowych zasad odpowiedzialności za wykonywanie władzy publicznej, która miała miejsce w 2004 r. i była realizacją zagwarantowanego w art. 77 ust. 1 Konstytucji prawa do odszkodowania od organów władzy publicznej za działania niezgodne z prawem.

 

Wstęp

Michał Badowski08 maja 2018Komentarze (0)

Europejski trybunał praw człowiekaEuropejski Trybunał Praw Człowieka jest sądem międzynarodowym, powołanym do rozpatrywania skarg składanych przez osoby, które utrzymują, że naruszono ich prawa zagwarantowane w Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 roku. Konwencja jest umową międzynarodową, na podstawie której państwa należące do Rady Europy zobowiązały się do poszanowania wymienionych w niej praw i wolności. Rzeczpospolita Polska ratyfikowała Konwencję w dniu 19 stycznia 1993 roku. Z kolei deklaracja o uznaniu została złożona przez Polskę w dniu 1 maja 1993 roku.

Nie budzi wątpliwości, że to jedna z najważniejszych umów międzynarodowych wiążących Polskę.  Od 25 lat wywiera ona rzeczywisty wpływ nie tylko na przestrzeganie praw człowieka, praktykę stosowania prawa przez organy państwowe, ale również decyduje o  treści obowiązującego prawa. Ochrona praw gwarantowanych w Konwencji miałaby w istocie charakter pozorny, gdyby nie instrument w postaci skargi indywidualnej na naruszenie praw człowieka przez Państwo – stronę Konwencji.

Pod względem liczby wnoszonych skarg Polska przez długi czas plasowała w ścisłej czołówce, obecnie zajmuje  10 miejsce  pod względem liczby spraw zawisłych przed Trybunałem w 2017 roku. Tak znaczna liczba wnoszonych skarg z jednej strony świadczy o zaufaniu, jakim obywatele RP darzą Trybunał, z drugiej strony zaś wskazuje na skalę niezadowolenia z rozstrzygnięć wydawanych przez sądy krajowe.

Wprawdzie wniesienie skargi nie wymaga tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego, a mianowicie nie musi być sporządzona przez przedstawicieli tych zawodów prawniczych, to nie jest wskazane samodzielne wniesienie skargi przez podmiot niefachowy z następującego powodu.

W pierwszej kolejności ETPC bada bowiem dopuszczalność skargi, przy czym efektywnym instrumentem służącym zmniejszeniu liczby spraw zawisłych w Trybunale jest możliwość orzekania w składzie jednego sędziego. W samym 2017 roku w ten właśnie sposób zakończono rozpatrywanie 49 400 spraw, które zostały uznane za niedopuszczalne (wzrost o 36%). Takie rozstrzygnięcie jest ostateczne i niezaskarżalne.

Warto zatem zadbać o zredagowanie skargi i reprezentację przez profesjonalnego pełnomocnika.